Ксения Тартак: «Белдир-ыяштан — шажынче»

Воскресенск дуганының чүдүкчүзү Ксения Тартак-биле интервью.

— Православ шажынга канчап чедип келген силер?

— Сугга суктурарының ёзулалын эрттирип алырымга чедир 10 чыл мурнунда элдептиг дүш көрген мен. Өөм ээзи-биле бажыңывыс чанынга турар бис, хенертен ырактан улуг бурган чуруу көстүп келди. Бисче чоокшулаан тудум, ол улгадып-ла орган. Шак оон оттуг болгаш чайырланган чырык кээп эгелээн, ынаар дорт көөрү берге апарган. Ол чурук мээң биле өөм ээзиниң аразынга турупту.    

Ашаамның мага-боду отка өртенген чүве дег, бичелеп эгелээнин коргуп эскерип эгеледим. Оон чүгле азарганчыг бичии чүве арткан. Ол бичии кезиндекти алгаш, кортканымдан стол адаанче кире бердим.

Шак ол дүш үр үениң дургузунда сагыжымдан үнмээн. Амыдыралдың бергелери, ажы-төл дээш ажаанзырал, ашаамның арагалаары, чурттаар чер дилээри меңээ ырмазынчыг берге апарган. Бодумнуң чуртталгамда бүгү чүвени өскертири аажок күзенчиг болу берген.

Бир кезек үеде Свято-Троицк дуганының чоогунга бажың хөлезилеп чурттап турган бис. Дуганның коңгулуурунуң даажы сагыш-хөңнүмнү хөлзедип эгелээн. Чуртталгамга чаартылгаларны, өскерилгелерни дыка-ла күзеп турган мен. 

Бир катап ортун оглум Григорий бо дуган чаны-биле эртип бар чыткан. Ол үеде аажок соок турганындан ол бичии чыннып алырын бодаан, Ол өйде бурганга мөргүл чаа доосту берген болган. Бир херээжен кижи оглумга чоокшулап келгеш, мындыг сөстерни чугаалаан:  «Чаактарың үжүй берген-дир, чыннып ал!». Аңаа думчук аржыылы берип кааш, чорупкан. Ол аржыыл-биле думчуун чодуп алыр дээш, чаза тудуптарга, ында мөңгүн белдир-ыяш бар болган. Дараазында хүнде оглум ол аржыыл биле белдир-ывяшты эгидип бээр дээш, ол чүдүкчү херээжен кижиге ону чугаалааш, сунарга, ол кандыг-даа белдир-ыяш бербээнин аашкынар болган.  Кажан ол белдир-ыяшты көрүп кааш, элдепсине берген. «Сеңээ Дээрги Чаяакчы боду ону бергени ол-дур, Бурганны хүлээп алыры-биле берген-дир!» - деп, ол херээжен кижи хенертен чугаалай берген. Бис шак ынчаар бисче ээ көрген Наталья Прибытко-биле таныжып алган бис. Григорийниң соон дарый өг-бүлевис шупту православ шажынны хүлээп алдывыс.

Чуртталгамда болган болуушкуннарның шуптузун сайгарып көргеш, Белдир-Ыяш кайы хире улуг күштүг болганын чүгле ам билип чор мен. Өөм ээзи-биле кады чурттаан чылдарымның эгезинде бир элдептиг болуушкун болган. Хоорайдан аъш-чем садып алгаш бодумнуң чинчилер, сыргалар, херээжен каасталгалар, өөктер суккан хааржакчыгажым ап алган мен. өөм ээзи бажыңга соңга баарынга олурган. Эргинни арта базып кирип кээримге, ооң арын-шырайы өскерли берген. Ону эскерип каан мен. Ол хенертен столче чедип келгеш, бир-ле чүвени сири-кавы дилей берди. Чүнү чидирип алганын  айтырарымга, «Чүнү чидирипкенимни бодум безин билбес-тир мен» деп харыылады.

Ол мени аажок кайгаткан. Адак сөөлүнде ол мээң чүү-хөө суккан барбамны көрүп кааш, чүнү эккелгенимни сонуургай берди. Мен садып алганым аъш-чемни болгаш чүү-хөө суккан хааржакчыгажымны уштуп бердим. А ында херээжен каасталгалар аймаандан өске, кудумчудан тып алганым мөңгүн белдир-ыяш бар чүве. Кажан ол мөңгүн белдир-ыяшты көрүп кааш, «Дүрген окта!» деп алгырып эгелээн. Мен аңгадап калган мен, ооң шак ол коргунчуг шырайы амдыгаа чедир сагыжымга артып калган.  Белдир-ыяш кайгамчык күштүг болган: бистерниң чажыт бодалдарывысты болгаш күзелдеривисти билип, көрүп кааптар. Бир кижи бодунуң буруулуг чоруктарын миннип, өршээл дилээр, а өскези – бодунуң дашталган чүрээ-биле артып каар.

— Силерниң чуртталгаңарда кандыг өскерлиишкиннер болганыл?

— Эмнелгеге болган онзагай таварылга ооң соонда чуртталгамны үндезини-биле өскертипкен. Өкпеге дегдириишкин дээш эмчиге чыткан мен. Аарыгны хөлүн эрттирипкенимден ам-даа чартык чыл чыдарын эмчилер чугаалап турдулар. Шак ындыг сөстер дыңнааш, муңгарай берген мен. «Ажы-төлүмнү кымга арттырып каар кижи боор мен, мен чокта олар канчаар ирги…» деп бодал мени хилинчектей берген. Көөрүмге, белдир-ыяжым чок болду, - чидирип алган болдум. Ону дилеп шаг болган мен, орун-дөжээм аңдарып-дүңдерип көрдүм, - кайда-даа чок болду. Орун кырынга олуруп алдым, сагыш-сеткилимге кударанчыы кончуг. Ол үе-шакта бир-ле чырыткылыг чүве бар ышкаш болган.  Бурунгаар көрнүп алгаш, чугааландым: «Бурганым! Силерге белдир-ыяш чокка чүдүп тур мен!». Бодаарымга, караам чажы чаактарым куду хап бадып келир ышкаш. Куду көрнү бердим – буттарым чанында белдир-ыяш  бо чыдыр!  Дээди Чаяакчы боду келгеш, мени аргалап, белдир-ыяшты сөңнеп берген дег шак ындыг байдалдыг апардым. База мени эмнеп калды: чөдүл болгаш аарыг тайлы берген, сагыш-хөңнүм оожум болгаш өөрүшкүлүг апарган. Неделя эрткен соонда, мени эмнелгеден үндүр бижипти. Диспансерге чартык чыл чыдар хире байдал чок, экирий берген мен. Шак ынчан Бурганның келгенин, киржилгелиг болганын, Ооң ынакшылын, Ооё эки сеткилин  бир дугаарында билген мен.   

Иисус Христостуң шажынынга бүзүрээн тудум, кара күштерниң халдаашкыны улам күштүг турган. Өөрүшкү аар хилинчек-човулаң-биле чергележип турган. Бир катап кажан ажылдааш кээримге, «ачавыс Бурган чуруун алгаш, тулааже чоруй барды» деп, уругларым чугааладылар. Сагыжым өйүп, аарып эгелээн. Бодалымга чүгле  «Бурган-Чаяакчы, өршээп көрүңер! Бурганым, камгалап көрүңер!» деп сөстер кирер, оларны катаптап-ла турган мен. Тейлеп тургаш, бир көөрүмге, өөм ээзи чедип келген бо тур. Холдарында – сугга суп турган болгаш үрели берген бурган чуруу. «Бо-дур, сээң Бурганныңны канчап каан-дыр мен!» - деп, ол шыңгыы чугаалады. А ооң арын-шырайы каржы, шириин болду. Ол ыдыктыг чурукту канчап камгалап алырын бодап тур мен. Ол болза улуг Воскресение бурганының чуруу. Сугдан, өлден ол шыгып, хөөп дартая берген болду. Бурган чуруун эвес, а мени хилинчектеп турган ышкаш байдалга турдум. Сагыш-сеткилимге аарышкылыы кончуг. Ыдыктыг чүүлдерни өртедип-даа, бак сөглеп-даа болбас  — шын Бурганны кым-даа кажан-даа тиилеп шыдавас дээрзин ашаам кижи билбээни ол. Бурганга удур өөм ээзи үш шак дургузунда тулчуп келди. Ооң сагыш-сеткилинге көзүлбес, билдинмес демисел чоруп турган боор,  ооң каржыланган чүрээн Бурганның эриг сеткили эргизипти.

Өлүрүнүң мурнунда, эмчиге чыда, ол оожум сымыранды: «Мени өршээп көр, эне!».

А Бурган чуруу ол үеге чедир кургай берген болгаш эдип каан чүве дег эки, чараш көстүр апарган.

— Бистиң номчукчуларывыска күзээшкиннериңер кандыгыл?

—  Бир оол өске кижиниң садынче киргеш, яблоктар оорлап ап турганын  бир-ле уран-чечен чогаалда бижээн чүве. Оолду садтың ээзи кырган көрүп каан. Ол кырган оолга кеземче-даа көргүспээн, анаа-ла садтан үндүр чорудупкан. «Мени эттепкени дээре» - деп, оол боданган, чүге дээрге ооң бодунга аажок ыядынчыг апарган. Ооң соонда ол чоруп олургаш, даш көрүп каан. Ол дашта мынчаар бижээн: «Бо дашты кым чара шааптарыл, ол катап чурттап эгелээр». Бүгү кижилерге, кым ам-даа Иисус Христоска душпааныл, база Шынны дилеп чоруурларга, чугаалаксаар ийик мен: чер кырында Православ шажын бар, Дириг Бурган Иисус Христостуң  шажыны бар. Ол шажын чуртталгаңарны чаазы-биле өскертиптер, Иисус Христос Бургандан, Дээрлерниң Оглундан камгалал алгаш, эгезинден эгелеп катап чурттап эгелеп болур силер. 2000 чыл ажыг үениң иштинде кижилер амыдырал, чуртталганың чугула  айтырыгларының харыызын билип алыр Чаа Медээни ол биске берген. Кижилерниң чүректерин чымчадыптар, өскертиптер, чуртталгазын уткалыг болдурар Церковьту ол бистерге берген.

Дээрги Чаяакчы, Шынны дилеп чоруурларга, чүрээнге тайбыңны болгаш оожургалды күзеп чоруурларга дузалажып көр. Дээрги Чаяакчының дузазы шупту кижилерге чедип турар болзун!